جامعه شناسی ادبیات یعنی بررسی متون ادبی، از دیدگاه جامعه شناختی است،به قصد برقرار کردن رابطه بین ادبیات و عناصر اجتماعی و در عین حال از جوان ترین شاخه از شاخه های جامعه شناسی عمومی است.
جامعه شناسی ادبیات با موضوعات بسیاری درهم تنیده و آمیخته است،و همین امیختگی باعث شده تا نتوان برای آن حدود و ثغور معینی ترسیم کرد.از شاخه های گوناگون آن از قبیل جامعه شناسی ذوق ادبی، جامعه شناسی رمان، جامعه شناسی آفرینش ادبی، جامعه شناسی کتاب و خواندن می باشد.
این رشته در اواخر قرن 19 شکل گرفته و در قرن 20 با اندیشه ها و آثار فیلسوفان مجارستانی به نام جورج لوکاچ به نقطه عطف خود رسیده است.
علاوه بر لوکاچ متفکرانی چون اریش کوهلر،لوسین گلدمن، و میخائیل باختین در شکل گیری و شکوفایی این رشته سهم بسزایی داشته اند.
اما در عین حال این لوکاچ بود که توانست جامعه شناسی ادبیات را به علمی اثباتی تبدیل کند.
جامعه شناسی در ادبیات به عنوان یک دانش میان رشته ای از یک سو در بالاترین نقطه علوم ادبی ایستاده است که به زبان شناسی و فلسفه مرتبط میشود و از سویی دیگر ، با علوم اجتماعی و تاریخ ارتباط تنگاتنگی دارد.
بنابراین جامعه شناسی ادبیات به دنبال ژرف کاوی و بررسی دقیق روابط میان ادبیات ( با دو وجه زبان و هنر) و جامعه است و به پرده برداری و ظهور و بروز ابعاد پیچیده و مختلف تاثیر و تاثر میان امر اجتماعی و متن و فرامتن ادبی می پردازد.
در سنت علوم مدرن نمی توان جامعه شناسی را بدون حضور و ارتباط چهارچوب های نظری و روش های علمی تعریف کرد.
مهمترین ویزگی آن به ماهیت ادبیات مربوط میشود و از آنجا که علم به دنبال حقیقت یابی است و ادبیات از طریق تخیل، امکان بازآفرینی واقعیات را فراهم می آورد و بخشی از حقیقت مغفول ،مجال بازیابی پیدا میکند ، ادبیات این امکان را فراهم میکند که از طریق (بازآفرینی واقعیت ،درک بهتری از خلال تصویرگری خلاق فراهم گردد).
دو رویکرد در تحقیقات عمده جامعه شناسی ادبیات وجود دارد:
یکی سنت پوزیتیویستی تجربه گرایی که علاقمندان به بررسی تولید و توزیع و نشر اثر ادبی با توجه به عوامل اجتماعی است و دیگری سنت انتقادی دیالکتیکی که به مطالعه رابطه ی متن و محتوای آفرینش های ادبی و جامعه اقبال نشان میدهد.
در این نوع از مطالعات به محتوای متن از نظر تاثیری که بر آگاهی خواننده گذاشته، توجه میشود و تحلیلی که نویسنده از زوایای پنهان یا ایدئولوژی محتوای آثار ادبی یک دوره زمانی و اثر آن بر مخاطب میگذارد ارائه میدهد.
جامعه شناسی ادبیات که بخش جدائی ناپذیر جامعه شناسی عمومی است برای کاربرد روش های جامعه شناسی در مورد تولید ،پخش، فروش، و خوانندگان نهادهای ادبی ،گروه هایی مانند نویسندگان،استادان و منتقدان و در یک کلام هر آنچه در ادبیات خارج از خود متن ادبی است تلاش می ورزد.
اما جامعه شناسی ادبی، یعنی روش های انتقادی که به متن از (واج شناسی تا معنا شناسی) به معنای آن توجه دارد.
منابع: