مطلب ادبی

برای فهم تاثیرگذاری ادبیات  در فلسفه بر هم دیگر در طی ادوار مختلف در ابتدا باید بینش عمیقی نسبت به مسائل مختلف داشته باشیم  و اینکه خود را از هرگونه چهارچوب ذهنی رها سازیم .

فلسفه و ادبیات دو دنیای متفاوت و در عین حال وابسته به همدیگر هستند که مکمل همدیگرند .ادبیات در بطن فلسفه و فلسفه در آغوش ادبیات پرورش یافته است چرا که از طریق ادبیات است که میتوان افکار فلسفی را با نگاهی شاعرانه و زیبایی شناسی به رشته تحریر درآورد، به بیان دقیق تر فلسفه ادبیات شاخه از از زیبایی شناسی میباشد اما به رغم همه اینها، راه فلسفه و ادبیات یکی نیست. فیلسوفی که زیبا می نویسد به این دلیل فیلسوف خوبی شمرده نمی شود. او باید بتواند طرح مشکل کند و به روشن کردن گزاره های دشوار بپردازد. فلسفه به اعتباری «کوششی است در حوزه اندیشه برای دریافت و بیرون آوردن ژرف ترین و کلی ترین تصورات ما”.

بعضی فیلسوفان ، نویسندگان و شاعران بزرگی بوده اند: هراکلیتوس، پارمیندس، افلاطون، لوکرسیوس، شوپنهاور، نیچه، راسل و سارتر از این جمله اند.

دربرابر اینها ارسطو، کانت و هگل هستند که دشوارنویس اند. هگل بویژه فیلسوفی است غامض و خواندن آثار او حتی برای فیلسوفان و نویسندگان آلمانی، دشوار است. نوشته های او، ارسطو و کانت، ارزش فلسفی زیاد دارد اما ازلحاظ ادبی چشمگیر نیست.

در فلسفه با این سوال روبه رو میشویم که هنر چیست؟ فلسفه همچون خانه ایست که شاخه های مختلف هنر در آن رشد و نمو پیدا میکنند.

اما سوال اینجاست فلسفه ریشه اش به کجا برمیگردد؟

فکر فلسفی در جایی ریشه می دواند که درباره شناخت چیزها و مفهوم ها، پرسش های بنیادی طرح شود و پای استدلال و منطق به میان آید و چنین کاری تمرکز زیاد می خواهد از مردم نمی توان انتظار داشت که به فلسفه و منطق روی خوشی نشان دهند. قصد فیلسوف هنرنمایی ادبی نیست، به همین دلیل رک و راست و خشک و بی پیرایه می نویسد اما ادبیات هم دشوار است چرا که با دل حرف می زند و پر از شیرین کاری، رازپردازی و تصاویر تجسمی و دلپذیر است.

ادبیات، شاخه ای از هنر و پس از موسیقی، عام ترین نوع هنری است. در شعر و قصه و نمایشنامه، زبان پرآب و تاب می شود و کلام زیب و زیور می یابد و خیال ها و تصورات ما را وسعت می دهد. این زبان، خودانگیخته و همانند بازی است. شوپنهاور می گوید: «شعر یعنی به کار انداختن تصورات به کمک کلمه ها.» ممکن است فردی، شخص زیبایی راببیند و اززیبایی او به وجد آید. آنچه او در این زمینه خواهد گفت احتمالاً بیانی سرراست و شخصی خواهد بود اما اگر شاعر باشد، سخنش پر از رمز و رازمی شود و فضایی برای بازیگری خیال خواننده و شنونده به وجود می آورد.

ادبیات، ما را بیشتر مجذوب می کند. هنرمند بودن خوشتر از فیلسوف بودن است.

فلسفه در واقع درک دو مفهوم چیستی و هستی میباشد اما ادبیات سرآغاز بافتن شالی از احساسات میباشد.

هر کدام دنیای به رنگهای مختلف دارند و به نوعی مکمل هم میباشند با وجو تمکامی تناقض ها.در آخر بگویم این دو دنیای پهناور را باید جداگانه شناخت تا تاثیر هر کدام بر دیگری را بتوان درک کرد.

اگر  نگاهی به تاریخ ایران بیندازیم خواهیم دید که در حوزه هنر همواره زنان نقش کمرنگ تری داشته اند و آن هم به دلیل جامعه مرد سالار حاکم در طی قرون بوده است، و طبیعی است که این معضل اساسی باعث شود که نیمی از جمعیت ایران همواره در سایه قرار بگیرند، محدودیت حضور زنان همواره در جامعه ایرانی برای آنان عقده های فروخورده روانی به همراه داشته که در دوره قاجار به یک حرکت ونیمه جنبش فرهنگی و هنری تحت عنوان نمایش های زنانه تبدیل میشود.

در حوزه ادبیات فارسی  که منبع پرباری برای پزوهش در موزد نقش زن در طول تاریخ به دست میدهد و بیشتر اشعار فارسی از زن به دید معشوق،مادر،همسر و… که مظهر پارسائی،پرهیزگاری،خردمندی و سیاستمداری و البته میهن پرستی بود نیز یاد میشود.

همیشه گوش زنان و دختران ایرانی از کودکی با عبارت های ” دختر از خانه بیرون نمی رود”،” دختر با صدای بلند نمی خندد”،” زنان ضعیف اند”،” و زن جنس حساسی است” و ده ها عیارت مشابه آن آشناست.

جملاتی که شنیدن هرباره آن ها در میزان باورمندی و توانایی و استعداد آن ها  اثرگذار بوده است.

وجود برخی از الگوهای رفتاری و کلیشه های فرهنگی نادرست درباره دختران و زنان میان خانواده های ایرانی باعث ایجاد محدودیت در فعالیت های فرهنگی،هنری،اجتماعی،اقتصادی،سیاسی آنان شده است در حالی که بارها توانمندی زنان در عرصه های گوناگون ثابت شده است.

ریشه فرهنگی و هنری هر جامعه ای را زنان پایه ریزی میکنند و اگر نقش آنان را به هر طریقی نادیده گرفته و حذف شوندشاید نسل هایی توانمند را نتوان به جامعه جهان هدیه داد.

پس به این دلیل است که الگوهای فرهنگی جامعه باید به سوی برابری فرصت ها برای زنان و مردان حرکت کند.

و اگر نگاهی اجمالی به تاریخ ایران بیاندازیم ردپای زرین زنان را در حوزه ادبیات خواهیم دید:

اولین زن شاعر ایران که آتوسا نام دارد همسر داریوش مادر خشایار شاه هخامنشی است .

در قرن چهارم بانویی شاعر به نام رابعه ظهور میکند که غزلسرا است.آورده اند که رابعه سر عشق رسوایی آورده و غلام خود جان فدا میکند.

در قرن پنجم مهستی( مه ستی) گنجویی بانوی رباعی سرای دربار سلطان سنجر سلجوقی است.او موسیقی نیز دانسته و چنگ می نواخته و شعر می گفته و صدای خوشی نیز داشته است.

در قرن هفتم پادشاه خاتون و در قرن هشتم جهان ملک خاتون ظهور کرده و گفته اند: که جهان ملک خاتون با حافظ مشاعره و مناظره میکرده و غزلیاتش را جواب میداده است.

در قرن نهم دو شاعر زن بیجه منجمه که با جامی مطایبه و مناظره داشته است و جمیله اصفهانی که زمان شاه عباس شعرهایش را در قهوه خانه ها می خوانده اند.

و اما… در دوران مشروطه از شاعران مطرح زن میتوان به فخر اعظمی ارغوان ، مادر سیمین بهبهانی، شاعر معاصر اشاره کرد.

در همین برهه زمانی شاعری اجتماعی پا به عرصه نهاد به نام بدری تندری.

مهتاج رخشان از دیگر شاعران زن میباشد که با میرزاده عشقی مناظره و مشاعره  داشته است.

از شاعران زن پس از مشروطه میتوان از مادربزرگ سهراب سپهری نام برد.بانو حمیده سپهری که از معروف ترین شاعران آن زمان است.

و از شاعران زمان معاصر میتوان: پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، سیمین بهبهانی که از معروف ترین شاعران زن معاصر هستند  اشاره کرد .

و البته  اولین مجله ای که توسط زنان و برای زنان انتشار یافت “عالم نسوان” بود که نخستین شماره آن در 1300 و آخرین شماره آن در سال 1312 منتشر شد.

نوابه خانم صفوی انتشار آن را شروع کرد که به مدت 12 سال و 3 ماه ادامه یافت و پس از آن تعداد دیگری از مجلات زنان منتشر گردید.

از جمله ” نامه بانوان ایران” بین سال های 1317 تا 1319 و مجله ” جمعیت نسوان وطن خواه ایران” قابل ذکر هستند.

این جمعیت در سال 1301 توسط محترم اسکندری یکی از نخستین زنان آزادی خواه تاسیس گردید.

باید گفت با تمامی محدودیت ها و زنجیر هایی که طی قرون متمادی

بر پای زنان بسته اند اما همواره بانوان ایران زمین از تاریک ترین دالان های تاریخ دست در دست هنر گذر کرده اند و به امروز رسیده اند.

آنان پرواز را آموخته اند و در مقابل ظلم ایستاده اند و خواهند ایستاد،آنان نسل ها را پرورش داده  و گل های ارغوان را در باغچه افکار کودکاه خود کاشته اند. به همین دلیل است شاید نتوان به پاسخ این پرسش رسید که آیا زنان فعالیت بیشتری داشته اند یا مردان؟ ” چرا که زنان و مردان در کنار هم اشعار و غزل ها سروده اند و دیوان ها خلق کرده اند.”

نسل ما، دشتی بود پر از گل‌های رنگین که به دست خونین تعصبات و خرافات رو به فنا رفت و در گرداب تاریک تاریخ با کوهی از حسرت ها و بغض هایی فروخورده زنده به گور شدند و میشوند.ما را ترساندند،زبانمان را بریدند و از کلمات برایمان زندانی ساختند که بی پناهیمان را نتوانیم فریاد بزنیم.عمریست گلویمان از سرب های داغ پر شده است و روح مان در زنجیر افکار پوسیده ایست که میان ریل های قطار زندگی در هم شکسته است.

قوانین را با ذهن های غبار گرفته و سنت های هزار ساله بر ما دیکته کردند.اشعار و کلمات و آزادی اندیشه را به غارت بردند.واژه ها خسته اند،صدای سرفه های سینه سوز سه تار زندگی آتش به جان ها میکشد و در میدان بی کران غصه ها بی سرآغاز رهایمان میکند.فانوس ها یکی پس از دیگری خاموش می‌شوند ودیوار سنگیه اجبار هر روز ما را احاطه می‌کند و در سرزمین های ناامن شریعت میان بدعهدی ها غرق مان.

اما بدانید روزی سنگهای سکوت ترک برمیدارند و اشکها باران هایی خواهند شد که درختان پژمرده ی امید را بارور خواهند کرد و چون گلی از میان خاک های خشکیده روییده خواهند شد.آنیتا آرزومانیان

در قرن حاضر که دنیا در پیچیدگی و در هم تنیدگی کاملی از علم و فناوری قرار دارد و همه جوانب زندگی بشر را تحت الشعاع قرار داده است و بسیاری از کارهای بشر به دست هوش مصنوعی قرار گرفته آیا میتوانید شعر بسرایید و رمانی به رشته تحریر در بیاورد و یا طراحی کند؟

پس در این میان ذوق – احساسات و دنیای خیالی  و امواج عاطفه هنرمند در کدام بخش قرار می گیرد؟ البته که امروزه توسط هوش مصنوعی رباط هایی طراحی شده که می توانند به وسیله قلمو طرح مورد نظر را ترسیم و مانند حرکات دست نقاش آن را ارائه دهند، و البته اینکه ب تازگی آمازون 200 کتاب ارائه کرده  که همه آنها به وسیله هوش مصنوعی یا همان chat GPT نوشته شده یا در نوشتن آن دخیل بوده اند و این امر در زمینه های مختلف از جمله روانشناسی هم اتفاق افتاده است

در حوزه ادبیات در سال 2016 در یکی از کشورهای پیشتاز حوزه فناوری یعنی ژاپن اتفاق افتاد که یکی ازآنها رمان کوتاهی بود که توانست جایزه ادبیات علمی و تخیلی را از آن خود کند.

و برای نخستین بار در یک جایزه ادبی ژاپنی شرکت کننده های غیر انسانی هم حضور داشتند که از بین 1450 رمان ارسالی به سامانه جایزه، 11 نمونه در نتیجه همکاری انسان و هوش مصنوعی نوشته شده اند. که یبکی از جابه های این رقابت این است که در هیچ کدام از چهار مرحله داوری اعلام نمی شود که کدام داستان به وسیله انسان و کدام توسط هوش مصنوعی نوشته شده است. رمان اشاره شده با اینکه از مرحله نخست عبور کرده بود، اما نتوانست در رقابت باقی بماند،چراکه داوران شخصیت پردازی داستان را ناکافی و ضعیف اعلام کرده بوده و گفته شده بود که شخصیت های رمان پختگی لازم برای درک شدن را نداشته اند.

خوشبختانه یا متاسفانه هوش مصنوعی در اعماق زندگی بشر رخنه کرده است که جدیدا هم قلم به دست گرفته و سودای نویسندگی در سر دارد.آیا مزایایش به معایبش می ارزد یا برعکس؟؟؟

این فناوری که اکنون حتی قادر به سخن گفتن و درک عواطف انسانی ایست، کم کم تمام مشاغل را هم به دست گرفته از جمله تولید محتوا و این خطر بزرگیست برای نسل بشر. مانند این است که او را در اوج آزادی در زندانی محفوظ کرده و توانایی حرکت و حق زندگی کردن را از او گرفته باشند.

از زمانی که اینترنت و ماشین های خودکار پا به دنیای مدرن گذاشته اند کم کم روند زندگی مردم از حالت عاشقانه های فرانسوی و رمان های پر صلابت روسی و دیالوگ های سلطنتی انگلستان به آهن پاره هایی بدل گشته اند که در آن ها نه روح است و نه حس و فقط قطاری از کلمات همچون واگن هایی انسان تشنه مفهوم را به ناکجا آباد می برد، آنجا که خود می خواهد.

باید نیک بدانیم آنچه را که از درون یک انسان واقعی به عنوان شاعر و نویسنده سرچشمه میگیرد با آنچه که از ذهن یک هوش مصنوعی نگارش میشود و این دو مقوله ایست که باید به آن توجهی دو چندان شود چراکه احساسات و عواطف منشا ای الهی دارد و هیچ هوش مصنوعی و یا شی دیگری این قابلیت را نداشته و ندارند.

بگذارید به “هملت” برگردیم و با “داستایوفسکی” همصدا شویم و با “الیوت”  پرواز کنیم.

من میخواهم شب ها وقتی که میخوابم به جای آنکه نوشته های یک رباط را بخوانم  با کتاب ” ویلیام فاکنر” چشم هایم را ببندم و در دنیای خیالی “آلیس در سرزمین عجایب” بیدار شوم

“من میخواهم شعار نه به هوش مصنوعی را در ادبیات به عنوان یک مانیفیست ارائه دهم.”

با درود و سپاس فراوان

کتاب ها سخن میگویند، نجوا کنان به سوی هدف هایشان با لشکری از کلمات رهسپار میشوند؛

مترجم با سلاحش با خشت غربت در میان نوانی دل انگیز نی سرمست و مدهوش

یک به یک واژه ها را در بهار عشق سوار ، بربرگ های خزان زده دفتر اسرار کرده

و خورشید سوزان را در آسمان نیلگون ادبیات می تاباند.

به سهم خود از تلاش و زحمات ارزنده شما

در زمینه ترجمه کتاب های (شوشی،جلجتای ارمنی،گاومیش) تقدیر و تشکر مینماییم.

با آرزوی بهروزی برای شما بزرگوار.

به ابتکار مجموعه ورزشی و فرهنگی ارامنه رافی تهران
حمایت انتشارت بین المللى حوزه مشق
انجمن ایرانی تاریخ شعبه خوزستان فصل نامه ،ادبی فرهنگی و تاریخی آناهیت
انجمن علمی دانشجوئی تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز
و با حضور رایزن فرهنگی سفارت جمهوری ارمنستان در تهران ، اساتید ، ادبا و اندیشمندان عرصه ادب و تاریخ
رونمائی از کتابهای
جلجتای ارمنی
شوشی
گاومیش
ترجمه شده توسط نورایر مهرابیان
زمان : پنج شنبه ۲۵ آبان ماه ۱۴۰۲-ساعت ۶
تهران خیابان دماوند مجموعه ورزشی و فرهنگی ارامنه رافی

هر انسانی در طول تاریخ زندگی اش دوست دارد اثری از خودش برای آیندگان و در روزگاری که عشق را در آغوش شقایق ها تجربه میکند بر جای بگذارد،چرا که قطار عمر پر از ایستگاهایی است که وقتی برای ثانیه هایی می ایستد نسیمی از تجربه های جدید را برایمان به ارمغان می آورد.این اتفاقات گاه فانوس آزادی را روشن می سازند و گاه باعث کوچ غزل ها می شوند.
به نظر من هر انسانی اقیانوسی از فلسفه هایی ایست که افکارش بیانگر نوع دیدگاه ایست که مستلزم آن است درک شود.
مجله آنی نشان دهنده فرهنگ های متفاوت و پیوند آن ها با یکدیگر است،چرا که اثر هر هنرمند تلاطم درونی اوست که در معرض دید قرار می گیرد.امروز را باید دریابیم چرا که اساس آینده است.
بر همین اساس است که تصمیم گرفتم مجله آنی را بنا نهاده و پیوند دنیای خارق العاده ادبیات ملل مختلف را با روح انسان درهم آمیزم و چراغ و میراثی را اگر بتوانم در دنیای بی نظیر شعر بر جای گذارم.

رونمایی از کتاب ارامنه ی ایران و صنعت نفت

به قلم آقای فرشید خدادادیان دانش آموخته رشته تاریخ با همکاری انجمن معماران و مهندسان ارامنه ایران و انجمن دانشگاهیان ارامنه ایران و انجمن نویسندگان در تاریخ 5 آبان 1402 با حضور :

آقای منوچهر یاوری پیشکسوت ورزشی و فرهنگی و مولف کتاب ” شهر من مسجد سلیمان”

دکتر سیروس باور،استاد دانشکده معماری دانشگاه تهران و مولف کتاب ” نفت،تمدن و معماری”

شاه رخ باور،باز نشسته صنعت نفت و مترجم آثاری همچون ” علف” و ” تاریخ آسیای میانه”

برگزار گردید.

این کتاب تاریخ شفاهی هم زیستی مسالمت آمیز در شرکت – شهرهای نفتی ایران است که نشان دهنده آن کشور آرمانیست که با وجود تفاوت های فرهنگی و مذهبی اما با داشتن ریشه  فرهنگی و تاریخی عمیق توانسته اند دست در دست هم گوهر ناب انسانیت را به جهانیان نشان دهند و ثابت کرده اند که همجوشی مهربانی و دانش قفس حزن انگیز مرزها را میشکند و با فریادی می گویند: ما شهروندان جهانیم.

در این کتاب می خوانید:

ارامنه در ایرانشهر

گفت و گو با خاچیک نوراریان و همسر

گفت و گو با سارو منصوریان

گفت و گو با امیل سوازیان

کریسمس پشت لین هفت بی بی یان(ناداستان)

 اسناد تاریخی حضور ارامنه در صنعت نفت

عکس ها و تصاویر مرتبط با گفتگوها

جنوب غرب ایران به برکت حضور صنعت نفت ،مقصد مهاجرت افراد از جاها و مناطق مختلف برای کار در کمپانی نفت و به مرور شکل گیری شهرهایی بود که در آن ایرانی،خارجی،مسلمان،مسیحی،یهودی،زرتشتی،عرب،عجم،ترک،کرد و فارس و … همسایه شدند.

ارامنه شرکت شهرهای نفتی تا سال های متهی به انقلاب جمعیتی قابل توجه داشتند و به مرور از این شهرها مهاجرت کردند.بازخوانی خاطرات و یادگارهای ایشان از زندگی در این شهرهای در روزگار خود مدرن ،در ایران سنت زده ی آن ایام نمونه هایی خواندنی از هم زیستی مسالمت امیز افراد،اقوام و ادیان مختلف در این مناطق است و از این منظر ،نمونه های تازیخی – اجتماعی ارزشمندی برای فهم درست این موضوع که میتوان متفاوت بود،اما دشمن نبود! می توان باورها و اعتقادات مذهبی و فرهنگی متفاوت داشت، اما کنار یکدیگر هم زیستی مسالمت آمیز داشت…

بخشی از کتاب

فرشید خدادادیان

متولد 1350 ،دانش آموخته رشته تاریخ،روزنامه نگار و محقق تاریخ است و بیش از دو دهه از فعالیت علمی و پژوهشی خود را به پژوهش در حوزه تاریخ نفت و مناسبات اجتماعی،فرهنگی،سیاسی و اقتصادی متاثر از آن اختصاص داده است.

از خدادادیان علاوه بر مقالات علمی_پژوهشی  در نشریات مختلف ،تالیفات زیر انجام شده است:

-مسجد سلیمان،نیم قرن چپاول،1380 ،تهران:انتشارات آرویج

– پارسوماش ،پایتخت گمشده ایران،1382،تهران:انتشارات آرویج

– جستارهایی کوتاه بر تاریخ بلند نفت در ایران،1390،مسجد سلیمان: انتشارات دلا.

-روایت نفت،1390،تهران: انتشارات روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران.

– کاربردهای نفت و گاز در ایران باستان ،1390،تهران:انتشارات روابط عمومی شرکت ملی نفت ایران.

– خوزستان،تمدن و نفت،1394،مسجد سلیمان:انتشارات دلا.

– نفت و زندگی،1396،اصفهان: انتشارات سامان دانش.